بدان كه كميت آن از سه حال بيرون نيست : يكى : آن كه زياده از مقدارى كه مقتضاى طعامى و شرابى كه خورده و آشاميده است باشد و اين را « كثير المقدار » نامند . دوم : آن كه در مقدار كمتر از مقتضاى مطعوم و مشروب باشد و اين را « قليل المقدار » نامند . سوم : آن كه مساوى مقدار مقتضاى مطعوم و مشروب باشد و اين را « معتدل المقدار » نامند و بيان آن در براز طبيعى ذكر يافت . اما كثير المقدار ، خالى از دو حال نيست : يا كامل الهضم است و يا ناقص الهضم : و كامل الهضم نيز بر دو نوع است : يكى : آن كه اجزاء غذائيه آن در بدن نفوذ نموده باشد ، على ما ينبغى و اين ، متحقق نمىتواند شد مگر هنگامى كه جسمى بدنى مانند رطوبات و اخلاط و اعضاء با آن مختلط گردد كه مقدار آن را زياده نمايد و اين ، اعم است از آن كه خروج رطوبات و اعضاء گداخته شده در براز ، از ممرّ نفوذ غذا نفوذ نمايد و داخل براز گردد و يا از آورده به كبد آيد و از كبد به ماساريقا و از ماساريقا به امعاء ريزد و مخلوط به براز گردد و يا به توسط عروق و يا منافذ ديگر كه غير ممرّ غذاست به امعاء آيد و با براز بياميزد و مقدار آن را بيفزايد ، بالجملة به هر وجهى كه باشد . دوم : آن كه اجزاء غذائيه نفوذ ننمايند در بدن به جهت انسداد مسالك و يا به سبب ضعف قوهء جاذبه و يا ضعف قوهء دافعه . پس بالضّرورة مقدار براز زياده از مقدار مقتضاى مطعوم و مشروب باشد . [ تبصره ] : ببايد دانست كه گاه مىباشد مقدار براز زياده از مقدار مأكول ، مثلًا اگر مأكول نيم رطل باشد ، براز زياده از نيم رطل بود و اين ، نمىتواند بود مگر هنگامى كه رطوبات و يا اعضاء گداخته با آن بياميزد و مقدار آن را بيفزايد ؛ خواه اجزاء غذائيه از طعام در بدن نفوذ نمايند و يا نه . و آن چه غير كامل الهضم باشد ، كثرت آن به جهت عدم صلاحيت اجزاء آن اغتذا را ظاهر است .